Гісторыя Беларусі на карцінах Яна Матэйкі

|

Гісторыя

|

Аўтар:   34travel

|

  4306

Разглядаем карціны Яна Матэйкі – мастака, які стварыў жывапісны летапіс важных для Беларусі гістарычных падзей: ад бітвы пад Грунвальдам і Люблінскай уніі да прыняцця першай еўрапейскай Канстытуцыі. Дарэчы, калі ты жывеш у Польшчы, у цябе ёсць магчымасць убачыць гэтыя палотны на свае вочы – і яно, павер, таго вартае.

Ян Матэйка нарадзіўся ў Кракаве ў 1838 годзе. Там жа адвучыўся ў Акадэміі мастацтваў, а крыху пазней – і ў Мюнхене. Асноўнай тэмай творчасці мастака стаў гістарычны жывапіс: ён стварыў мноства маштабных палотнаў, якія падрабязна распавядаюць пра знакавыя падзеі мінулага.  

 

 

«Бітва пад Грунвальдам»

Калекцыя Нацыянальнага музея ў Варшаве

Вырашальная бітва вайны 1409–1411 года паміж Тэўтонскім ордэнам і Вялікім Княствам Літоўскім у саюзе з Каралеўствам Польскім адбылася 15 ліпеня 1410 года. Войскі саюзнікаў пад правадырствам Вітаўта і Ягайлы разграмілі рыцараў ордэна – пасля гэтай паразы крыжакі акрыяць ужо не змаглі, баланс сіл у Еўропе змяніўся.

Ян Матэйка карпатліва адлюстраваў падзеі бітвы на аснове хронікі Яна Длугаша – праца ў мастака заняла амаль 6 гадоў, карціна была дапісаная ў 1878 годзе. У самым цэнтры карціны намаляваны князь Вітаўт (з мячом і шчытом), леваруч на белым кані – магістр Тэўтонскага ордэна Ульрых фон Юнгінген. Вакол ідзе жорсткі бой, але ўжо зразумела, што перамога польска-літоўскага боку вось-вось адбудзецца.

Падчас Першай сусветнай вайны карціну эвакуявалі ў Маскву, але ў 1922 годзе вярнулі ў Варшаву. У верасні 1939 года палатно зноў вывезлі ў мэтах бяспекі – гэтым разам у Люблін. Там яго схавалі ад гестапа так надзейна, што фашысты не змаглі знайсці карціну, нават калі Гебельс абвясціў узнагароду ў 2 мільёны марак. Цяпер палатно з выявай бітвы (амаль 10 метраў у шырыню!) захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.


 

 

«Жыгімонт Аўгуст і Барбара ў палацы Радзівілаў у Вільні» 

Калекцыя Нацыянальнага музея ў Кракаве

Барбара Радзівіл, адна з самых вядомых прадстаўніц шляхецкага роду, у 1547 годзе таемна абвянчалася з вялікім князем літоўскім і будучым спадчыннікам польскага прастола Жыгімонтам Аўгустам. Шлюб зладзілі браты нявесты Мікалай Чорны і Мікалай Руды – Радзівілы горача марылі парадніцца з каралеўскай дынастыяй і, калі такая магчымасць надарылася, скарысталіся шанцам. У 1548 годзе Жыгімонт узышоў на польскі трон і запатрабаваў прызнаць Барбару каралевай. Такія навіны ўзрадавалі далёка не ўсіх: маці караля Бона Сфорца нявестку не ўмілавала. Аднак у 1550 годзе Барбара была каранаваная ў Кракаве, а ўжо ў 1551-м – трагічна памерла. Кажуць, маладую каралеву атруціла Бона. Дарэчы, карма напаткала Бону даволі хутка: яна памерла ў 1557 годзе ў Бары – ад атручвання. Гэты момант адлюстраваны на яшчэ адной карціне Яна Матэйкі.

Легендарную гісторыю кахання Барбары і Жыгімонта, якая стала сюжэтам многіх мастацкіх твораў і асновай загадкавых легенд, мы пераказвалі ў падкасце пра Радзівілаў – паслухаць ці пачытаць кароткі канспект можна тут.

 

 

«Люблінская унія»

Калекцыя музея Люблінскага замка

 

У 1569 годзе Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае заключылі Люблінскую унію, якая заяўляла аб стварэнні федэратыўнай дзяржавы – так з'явілася Рэч Паспалітая.

Сойм у Любліне быў сабраны ў студзені 1569 года, але праз непрымірымыя рознагалоссі бакоў пасяджэнні зацягнуліся на паўгода. Аднак становішча ВКЛ у Лівонскай вайне было цяжкім, таму давялося пайсці на саступкі: так Польшчы адышла значная частка зямель Вялікага Княства. 1 ліпеня быў падпісаны акт уніі: фактычна ВКЛ і Польшча аб'ядналіся ў адну дзяржаву з агульным кіраўніком. Асобны Сойм ВКЛ быў скасаваны, уводзілася агульная валюта і агульная міжнародная палітыка.

Карціна Яна Матэйкі напісана ў 1869-м – да 300-годдзя уніі. Убачыць яе можна ў Люблінскім замку. У цэнтры кампазіцыі намаляваны кароль Жыгімонт II Аўгуст, праваруч – укленчаны Мікалай Радзівіл Руды, у той час канцлер ВКЛ і заўзяты праціўнік уніі (мабыць, таму ён намаляваны з мячом).


 

 

«Рэйтан. Заняпад Польшчы»

Калекцыя Каралеўскага замка ў Варшаве

У 1772 годзе Аўстрыя, Прусія і Расія задумалі першы падзел Рэчы Паспалітай і склікалі Сойм, каб надаць сваім дзеянням фармальна законны характар. Менавіта сюды і прыбыў Тадэвуш Рэйтан з іншымі прадстаўнікамі дэлегацыі ВКЛ. Рэйтан заклікаў спыніць падзел краіны, ён быў змушаны перакрыць выйсце з залы і легчы ва ўваходу са словамі: «Забіце мяне, але не забівайце Бацькаўшчыны». Дзякуючы гэтаму ўчынку ў свеце ўспрынялі падзел Рэчы Паспалітай выключна як акт агрэсіі, а не волю мірных грамадзянаў краіны, а Рэйтана сталі зваць мясцовым Дон Кіхотам. Гэты момант і захаваны на карціне, напісанай у 1866 годзе.

Карціна «Рэйтан. Заняпад Польшчы» знаходзіцца ў калекцыі Каралеўскага замка ў Варшаве: у пастаяннай экспазіцыі можна ўбачыць некалькі вялікіх палотнаў Яна Матэйкі.

Больш падрабязна пра Рэйтанаў і іх спадчыну ў Беларусі мы ўжо пісалі тут .

 

 

«Канстытуцыя 3 траўня 1791»

Калекцыя Каралеўскага замка ў Варшаве

 

Карціна напісаная ў 1891 годзе – да сотай гадавіны прыняцця Канстытуцыі Рэчы Паспалітай. Канстытуцыя 3 траўня стала першым такім заканадаўчым актам у Еўропе і другім у свеце – пасля ЗША. Новы закон стаў спробай выратаваць суверэнітэт, які пацярпеў пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай, і мусіў зрабіць дзяржаўны лад больш прагрэсіўным.

Канстытуцыя 3 траўня складалася з прэамбулы, 11 артыкулаў і трох дадатковых законаў, якія рэгулявалі становішча розных слаёў насельніцтва. Закон заяўляў аб рэлігійнай памяркоўнасці – тым не менш пераважнай рэлігіяй аб'яўлялі каталіцызм. Шляхце гарантаваліся ўсе свабоды і прывілеі, атрыманыя яшчэ ў часы Вітаўта, былі пашыраны правы гарадоў. Акрамя таго, у законе былі палажэнні пра вяршынства народа і прынцып падзелу ўладаў. Праўда, прапрацаваў закон усяго 14 месяцаў: дзеянне Канстытуцыі было адменена ўжо ў 1792 годзе з падачы Таргавіцкай канфедэрацыі магнатаў – праціўнікаў рэформаў, якіх падтрымала Расійская імперыя.

На палатне Яна Матэйкі намаляваны момант пераходу ўдзельнікаў Сейма з Каралеўскага замка ў Сабор Святога Яна Хрысціцеля ў Варшаве: новы закон толькі што прынялі – цяпер час прыносіць прысягу. На карціне можна разглядзець мноства гістарычных фігур: на чале – кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (у самай раскошнай накідцы), на плячах нясуць маршалаў Сейма Станіслава Малахоўскага і Казіміра Нестара Сапегу, злева ад іх – Тадэвуш Касцюшка, у хвасце працэсіі – Антоній Тызенгаўз.

 

Фота: Palasatka

 

|

Гісторыя

Аўтар:   34travel

  4306

hand with heart

САМЫЙ ПРОСТОЙ СПОСОБ ПОМОЧЬ 34travel

Если хочешь отблагодарить 34travel за своевременную новость о распродаже лоукостера, большой гайд или подсказки по части заведений, то проще всего сделать это через Ko-fi. Всего пара кликов, никаких регистраций, комиссий и подписок.

ЗАКИНУТЬ МОНЕТКУ

Чытай таксама

Тэст: хто ты з беларускае шляхты?

Шукаем soul mate з падручнікаў гісторыі.

«Паэма і святыня адначасова». Што пісаў Ян Булгак пра возера Свіцязь сто гадоў таму?

Публікуем пераклад нарыса 1910 года на беларускую мову.

Цяпер на галоўнай

Чаму варта наведаць Веткаўскі музей?

Самабытная гісторыя беларускага Пасожжа-Падняпроўя, унікальныя іконы і калекцыя традыцыйнага тэкстылю.

Да/пасля: 5 славутасцяў, якія змяніліся да непазнавальнасці

Калісьці – атмасферныя занядбанкі, а сёння – раскошныя палацы.

Падкаст пра беларускую гастраномію: Хлеб

Як хлеб здабыў усеагульную пашану?

Месца тыдня: Траецкі касцёл у вёсцы Беніца

Велічная заброшка, ад якой мароз па скуры.

6 цікавых беларускіх музеяў, якія варта наведаць

Унікальныя старадаўнія артэфакты і традыцыйная культура.

14 маляўнічных сядзібных паркаў у Беларусі

Больш за дзясятак ідэй для медытатыўных шпацыраў у цені дрэў.

Маршрут: Косава, Бяроза і Пружаны за адну паездку

 Адпраўляемся ў новае падарожжа выхаднога дня – пабачым раскошныя палацы, сядзібы і парачку маляўнічых руін.

Кальвінcкія зборы Беларусі – чым яны ўнікальныя?

Разглядаем старажытныя помнікі: тыя, што захаваліся да нашых дзён, і тыя, што былі страчаныя.

10 класных месцаў у межах 50 км ад Менска

Разнастайныя ідэі для кароткай вандроўкі са сталіцы.

Паказаць больш Паказаць больш