Як прайшоў Юраўскі карагод – унікальны абрад сустрэчы вясны

|

Культурная праграма

|

Аўтар:   «Спячая спадчына»

|

  1834

Як прайшоў Юраўскі карагод – унікальны абрад сустрэчы вясны

Палескі рэгіён – гэта вельмі цікавая і культурна багатая частка Беларусі, і вёска Пагост у Жыткавіцкім раёне не выключэнне. Гэтая невялічкая вёска, у якой сёння пражывае ўсяго каля 100 чалавек, раз на год становіцца цэнтрам, куды з усёй краіны з’язджаюцца аматары даўніны, традыцый, гісторыі, а таксама журналісты і проста зацікаўленыя людзі. Усё гэта таму, што вёска захавала старажытны народны абрад «Юраўскі карагод» – адзін з трох унікальных беларускіх абрадаў, якія ўключылі ў спіс нематэрыяльнай спадчыны ЮНЕСКА. Аўтары праекта «Спячая спадчына» трапілі на свята – і цяпер распавядаюць пра імпрэзу і паказваюць цэлы альбом здымкаў.

 

З гісторыі

Юр’еў дзень, які святкуюць 6 траўня, абазначае сапраўдны надыход вясны. Святы Георгі, якога ў народзе называлі Юр’я, быў заступнікам хатніх жывёлаў і сельскай гаспадаркі. Па паданнях, ён меў ключы, якімі замыкаў зіму і адмыкаў вясну: выпускаў цяпло, расіцу і бласлаўляў усё вакол.

Святкуюць Юр’ю ў многіх вёсках Палесся, але ў кожным месцы абрад мае свае адметныя рысы. Разам з тым кажуць, што варыянт абраду з вёскі Пагост лічыцца найбольш поўным і дакладным. Мясцовыя жыхары ўвогуле шануюць старажытныя звычкі і намагаюцца падтрымліваць пераемнасць пакаленняў: вучаць моладзь песням і танцам, вышыўцы, мясцовай кулінарыі. 

Што датычыцца самой вёскі, то яна ўпершыню згадваецца ў летапісах у 1520 годзе, калі князь Канстанцін Астрожскі перадаў Пагост у валоданне Тураўскаму Свята-Успенскаму сабору.

 

 

Як усё адбываецца?

Свята Юр’я – гэта не толькі шэсце і карагод. Да абраду рыхтуюцца загадзя: з самага ранку ці напярэдадні ўвечары жанчыны вёскі збіраюцца разам і выпякаюць абрадавы хлеб, які называецца «карагод». Так, карагод – гэта не толькі дзеянне, але яшчэ і страва. Яго ўпрыгожваюць галінкамі дрэў, стужкамі і папяровымі кветкамі. Сёлета далучыцца да ўпрыгожвання карагода маглі ўсе ахвочыя, прыняўшы ўдзел у майстар-класе па вырабе папяровых кветак. 

 

 

Сябе ўдзельнікі карагода таксама ўпрыгожваюць у найлепшых традыцыях: можна пабачыць вялікую разнастайнасць нацыянальных строяў, а таксама спалучэнняў сучаснага адзення з нацыянальнымі элементамі. Незамужнія дзяўчаты рабілі вянкі з барвінку і насілі іх. Раней у нашых продкаў на святах так было прынята абазначаць, што дзяўчына вольная і шукае пару.

 

 

Потым пачыналася шэсце, якое мела сваю іерархію. Спачатку ішлі дзве дзяўчыны, якія неслі над галовамі ручнік, робячы «вароты». За імі ішоў мужчына з іконай Божай Маці, хлопец з абрадавай зоркай, хлопец з граблямі, на якія прышпілены зялёны фартух, і мужчына, які нёс хлеб-карагод. Усе гэтыя элементы, акрамя ручніка, абавязкова павінны несці мужчыны.

 

 

Пасля асноўных дзеячаў вялікім натоўпам ішлі ўсе астатнія. Накіроўвалася гэтая працэсія на поле, дзе і адбываўся сам карагод. Каб зайсці на поле, кожны павінен быў прайсці праз вароты з ручніка, і гэтак жа сама трэба было сысці з поля.

 

 

Карагод вадзілі толькі жанчыны, а ў сярэдзіне стаялі мужчыны, трымаючы галоўныя абрадавыя элементы: ікону, граблі з фартухом, зорку і хлеб. Падчас карагода фартух на граблях змяняюць з зялёнага на чырвоны і закопваюць у зямлю кавалачак чорнага хлеба з просьбай да святога Юр’і даць добры ўраджай.

 

 

Пасля шэсце сыходзіць тым жа шляхам, але спыняючыся каля хат мясцовых жыхароў. Там яны карагодзяць і спяваюць песні з пажаданнямі дабрабыту гаспадарам, за што атрымліваюць у падзяку пачастункі. Гістарычна склалася, што на Юр’ю аддзякуюць яйкамі і хлебам ці печывам.

 

 

У гэты дзень гулянні ў Пагосце працягваюцца да самага вечара, а ў канцы свята ўсім удзельнікам па кавалачку раздаюць той самы хлеб-карагод.

 

 

Каму дзякаваць за захаванне традыцыі

Сённяшні выгляд Юраўскага карагода адрозніваецца ад таго, што было раней, бо вёска старэе і жыхароў становіцца менш. У сувязі з гэтым у 2019 годзе абрад быў занесены ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, якая патрабуе тэрміновай аховы.

Раней абрад праводзілі дзяўчаты, зараз жа традыцыю захоўваюць удзельніцы народнага фальклорна-этнаграфічнага калектыву «Міжрэчча», у асноўным сталыя жанчыны. Менавіта яго заснавальніца і былая кіраўніца Кацярына Панчэня 40 гадоў таму адрадзіла абрад сваіх продкаў, у якім у дзяцінстве прымала ўдзел. Цяпер калектыў працягвае працу сваёй заснавальніцы. 

Нашыя продкі змаглі захаваць свята Юр’я ў складаныя савецкія часы, нават калі такая дзейнасць забаранялася, а ўдзельнікі пераследаваліся. Прыклад вёскі Пагост мусіць стаць нагодай пацікавіцца традыцыямі сваёй малой Радзімы, бо пакуль мы шануем нашую спадчыну, мы маем будучыню. 

 

Фота: Ганна Найдзёнава

hand with heart

САМЫЙ ПРОСТОЙ СПОСОБ ПОМОЧЬ 34travel

Если хочешь отблагодарить 34travel за своевременную новость о распродаже лоукостера, большой гайд или подсказки по части заведений, то проще всего сделать это через Ko-fi. Всего пара кликов, никаких регистраций, комиссий и подписок.

ЗАКИНУТЬ МОНЕТКУ

Чытай таксама

Чаму варта наведаць музей маляванкі?

Дзіўныя гісторыі, якія стаяць за ўнікальнай калекцыяй.

Штучны інтэлект трохі змяніў беларускія помнікі архітэктуры. Ці пазнаеш ты іх?

Правер, наколькі добра ты памятаеш, як выглядаюць славутасці.

Чаму варта наведаць Веткаўскі музей?

Самабытная гісторыя беларускага Пасожжа-Падняпроўя, унікальныя іконы і калекцыя традыцыйнага тэкстылю.

Тэст: ці разбіраешся ты ў архітэктуры Беларусі?

14 падступных пытанняў.

Народная культура: Музеі пад адкрытым небам непадалёк ад Менска

Крохкая спадчына драўлянай архітэктуры.

Гайд па стылі: едзем глядзець беларускае барока

18 архітэктурных помнікаў.

Цяпер на галоўнай

Тут нават камяні жывыя. Этнограф – пра палескія традыцыі, якія захаваліся да нашых дзён

Міфалогія старажытнага беларуса, якую можна назіраць ужывую.

Забытая Беларусь: славутасці, якіх ужо няма

Спадчына, памяць пра якую застаецца толькі на малюнках.

Месца тыдня: Лынтупы

Касцёл, сядзіба і старыя могілкі.

Маршрут па беларускім Палессі: едзем у Пінск і ваколіцы

Унікальныя музеі народнай культуры, мясціны Напалеона Орды, загадкавыя пахавальні.

Едзем на захад ад Менска: старадаўнія сядзібы і велічныя храмы

Пабадзяцца ля разбураных сцен, палюбавацца храмамі і адшукаць круглае возера.

Афіша Беларусі: Куды пайсці ў траўні?

Архаічныя абрады, вечары з музыкай, выставы і барахолка.

Падкаст пра беларускую гастраномію: Застольны этыкет

Адкуль пайшлі розныя рытуалы і правілы.

Сезон адкрыты: 13 забегаў па Беларусі

Кожны нечым адметны.

Сардэчна запрашаем: самыя прыгожыя брамы Беларусі

Раскошныя парталы, якія сустракаюць наведвальнікаў старажытных сядзібаў, манастыроў і цэлых гарадоў.

Паказаць больш Паказаць больш